All-Electric: de gasloze wijk

Geschatte leestijd: 10 minuten

Nederland gaat van het aardgas af. Het is dan misschien nog niet zo ver, maar wat zijn onze alternatieven? Hoe verwarmen we in de toekomst onze woningen? Om deze vraag te beantwoorden duikt GreenHome de komende tijd in de zogenaamde ‘warmte-infrastructuur’ van de toekomst. Er zijn namelijk meerdere alternatieven mogelijk om onze wijken en buurten te verwarmen. Elk aardgas-alternatief zijn eigen voor- en nadelen heeft. In drie blogs geven we je een overzicht van de meest waarschijnlijke alternatieven. In deel 1 bespraken we waterstof als oplossing voor het aardgasvrij maken van onze woningen. In deze tweede blog zoomen we in op de zogenaamde ‘all-electric’ wijk.

Wat is een all-electric woning?

Een all-electric woning draait zoals de naam doet vermoeden volledig op elektriciteit. Als je in een ‘all-electric’ huis woont gebruik je elektriciteit voor het verwarmen van je huis, het maken van warm water en ook het koken gebeurt dan elektrisch. In plaats van een cv-ketel op gas gebruik je in dat geval bijvoorbeeld een warmtepomp of infrarood panelen die elektriciteit omzetten in warmte.

All-electric huizen zijn dus aardgasvrij. Nog niet elke woning is geschikt om volledig elektrisch te maken. All-electric is eigenlijk alleen een serieuze oplossing voor woningen die goed geïsoleerd zijn. Aardgas is een zeer sterke energiedrager. Met het verbranden van het gas komt enorm veel energie vrij. CV-water wordt gemakkelijk tot 80 graden opgestookt en geeft veel warmte af aan het huis via de radiatoren. Als je elektrisch gaat verwarmen zal je niet beschikken over zo’n krachtige vorm van verwarming. En dus moet je goed weten wat je doet als je de overstap maakt naar elektrisch verwarmen.

In deze blog behandelen we de volgende vragen over all-electric wonen:

  • Wat voor typen verwarming zijn er mogelijk in een all-electric woning?
  • Waar moet een woning aan voldoen om all-electric te verwarmen?
  • Wat voor kosten zijn er verbonden aan het all-electric ready maken van je woning?
  • Welke Nederlandse wijken worden in de toekomst waarschijnlijk all-electric wijken?

Elektrisch de woning verwarmen:

Een woning kun je op verschillende manieren elektrisch verwarmen. De twee meest gebruikte technieken voor het verwarmen van een woning zijn de warmtepomp en infrarood verwarming. Deze technieken zijn, mits voldaan wordt aan een aantal randvoorwaarden, energie-efficiënt en kunnen goed concurreren met de cv-ketel of een warmtenet.

Optie 1: De warmtepomp

De meest gebruikte oplossing voor het elektrisch verwarmen van een woning is de warmtepomp. De all-electric warmtepomp levert dan zowel de warmte voor de centrale verwarming als ook warm tapwater. Deze warmte haalt de warmtepomp met behulp van elektriciteit uit een externe warmtebron.

Eigenlijk is een warmtepomp niets anders dan een omgekeerde koelkast. Een koelkast onttrekt warmte uit het koel- en vriesvak waardoor de temperatuur in de koelkast daalt. Vervolgens wordt deze warmte doorgegeven aan de buizen aan de achterkant van de koelkast die warm worden en daar hun warmte afgeven. Een warmtepompsysteem doet precies het hetzelfde en haalt de warmte uit een bron buiten de woning en transporteert deze warmte naar je centrale verwarming.

Hiervoor kan een warmtepomp verschillende bronnen gebruiken. Een lucht-water warmtepomp heeft als bron de buitenlucht terwijl een bodem warmtepomp de warmte uit de grond haalt.

Wil je meer weten over warmtepompen?
Download HIER het gratis e-book over warmtepompen.

Het grote voordeel van een warmtepomp is zijn hoge rendement. Het rendement van de warmtepomp schommelt tussen de 300% en 450%. Dat wil zeggen dat voor elke eenheid (elektrische) energie die de pomp verbruikt, je er 3 tot 4,5 keer zoveel energie (warmte) voor terug krijgt. Daarmee is de warmtepomp op dit moment de meeste energiezuinige methode voor het verwarmen van je woning.

Wanneer is mijn woning warmtepomp ready?

Een warmtepomp behaalt alleen een goed rendement als de woning goed geïsoleerd is (vloeren/muren/dak en glaswerk) en de woning moet op lage temperatuur verwarmd kunnen worden.

Is mijn woning voldoende geïsoleerd?

Een eenvoudige (hoewel niet waterdichte) methode om erachter te komen of jouw huis goed genoeg geïsoleerd is vormt simpelweg het bouwjaar van de woning. Naast bouwjaar kan ook de laatste grote renovatie als leidraad gebruikt worden. Elke woning kan in een later stadium zodanig zijn na-geïsoleerd dat daarmee een all-electric oplossing alsnog mogelijk is. Onderstaande tabel geeft een grove indicatie van de mogelijkheden (uitgaande dat er na de bouw energetisch niks meer verbeterd is aan het pand):

BouwjaarAll-electric warmtepompInfrarood verwarming
<1930 Nee Nee
1930 – 1979 Nee Nee
1979 – 1992 Nee Nee
1992 – 2000 Nee Nee
2000 – 2015 Ja Nee
2015 – nu Ja Ja

Is mijn verwarmingssysteem geschikt?

Ga je met een warmtepomp verwarmen dan behoud je het verwarmingssysteem met cv-water. Je cv-leidingen blijven behouden en moeten geschikt zijn om op lage temperaturen te kunnen verwarmen. Het water dat door je verwarmingssysteem loopt zal bij een warmtepomp een lagere watertemperatuur hebben. In plaats van 60 °C tot 90°C, heeft het cv-water een temperatuur van 30°C tot 50°C.

Standaard radiatoren zijn vaak niet geschikt om op een lage watertemperatuur te verwarmen. Je hebt in dat geval een andere vorm van warmte afgifte nodig. Vloerverwarming is dan het beste alternatief maar ook ventilatieconvectoren (ook wel laagtemperatuur radiatoren genoemd) zijn in dit geval toepasbaar. Met deze systemen kun je een goed geïsoleerde woning op een lage temperatuur cv-water warm houden.

Nieuwe of juist bewezen techniek?
Een warmtepomp is voor veel mensen in Nederland nog een nieuwe techniek. Deze technieken zijn in het buitenland echter al jaren in gebruik. Kijk je naar onze omringende landen dan zie je dat de warmtepomp in Scandinavië, Duitsland, Polen, Zwitserland en Frankrijk al lang erg populair is.

Ook in Nederland is de eerste installatie van een warmtepomp inmiddels al enkele decennia geleden. Aangezien steeds meer mensen van het gas af willen heeft de markt zich vooral in de laatste 10 jaar sterk ontwikkeld.

De warmtepomp is er ook voor warm tapwater

Als je naar all-electric gaat, gebruik je de warmtepomp niet alleen voor het verwarmen van de woning. De warmtepomp levert ook warm water voor de douche of het bad. Voor het gebruik van warm tapwater sluit je de warmtepomp hiervoor aan op een boilervat waar je het warme water in kunt opslaan. De warmtepomp kan gedurende een dag dit boilervat van warmte voorzien zodat je altijd de beschikking hebt over warm water. Dit boilervat kun je ook gebruiken om zonnewarmte in op te slaan als je een zonnecollector hebt. De zonnecollector / zonneboiler doet een groot deel van het werk en wordt aangevuld met de warmtepomp als er onvoldoende (zon)licht op de collector valt. Ze vormen een prima duurzame combinatie dus.

Wil je meer weten over zonnecollectoren kijk dan op onze kennisbank.

Optie 2: Infrarood verwarming

Met infrarood verwarming wordt je direct verwarmt door middel van infrarood straling. Dit kun je vergelijken met de straling van de zon. Deze veilige vorm van warmtestraling verwarmt alle objecten (en personen) in het bereik van de panelen. Je voelt de warmte direct en meubels, vloeren en wanden worden langzaam warm. Die geven de warmte vervolgens weer af aan de lucht in de ruimte. Jij als persoon wordt dus middels de straling ook opgewarmd. Het resultaat is dan ook echt anders dan bij verwarming met radiatoren waarbij objecten veel indirecter verwarmt worden via de opgewarmde lucht.

Omdat de warmteoverdracht bij infraroodverwarming voornamelijk via straling plaats vindt hoeft de lucht in de ruimte niet of nauwelijks opgewarmd te worden om hetzelfde comfort niveau te behalen. Hierdoor werkt infrarood verwarming sneller dan traditionele cv-systemen. Infrarood panelen zijn binnen enkele minuten opgewarmd en stralen dan op vol vermogen. Elektrische vloerverwarming heeft iets meer tijd nodig. Houd rekening met 15 tot 25 minuten opwarmtijd.

Een infrarood systeem kan een compleet verwarmingssysteem in de woning vervangen. Alle cv-leidingen, radiatoren of vloerverwarming worden weggehaald of buiten werking gezet.

In minder goed geïsoleerde woningen raden we infrarood verwarming niet aan als hoofdverwarming. Het is wel interessant in sommige gevallen als bij- of spotverwarming. Voornamelijk in ruimtes die niet heel veel gebruikt worden maar toch snel opgewarmd moeten worden. Denk bijvoorbeeld aan een hobbykamer of badkamer.

Infrarood verwarming komt in de vorm van panelen die je aan de wand, plafond of zelfs achter een spiegel monteert. Deze panelen worden direct met een stekker in het stopcontact aangesloten. Daarnaast heb
je ook infrarood verwarming die in de vloer wordt toegepast in de vorm van elektrische vloerverwarming. Er wordt dan een dun verwarmingselement onder de vloerbedekking gelegd.

Voor en nadelen infrarood verwarming

Voordelen

De voordelen van infrarood verwarming komen vooral tot zijn recht in zeer goed geïsoleerde woningen en appartementen. De woning houdt de warmte goed vast en je hebt dan relatief weinig vermogen nodig voor verwarming. Met een kleine investering kan je dan een verwarmingsinstallatie aanleggen. Een bijkomend voordeel van vloerverwarming is dat het makkelijk te implementeren is in kleine appartementen waar weinig ruimte is voor radiatoren of een cv-ketel.

Nadelen

Het rendement van infrarood zal nooit hoger liggen dan 100%. Aanzienlijk lager dan het rendement van een warmtepomp. Daarnaast is het maken van warm tapwater een belangrijk aandachtspunt. Dit kan niet met infrarood panelen en je hebt daarom naast infrarood verwarming een ander apparaat nodig. De meest voor de hand liggende oplossing is dan een elektrische boiler of geiser. Ook die heeft een maximaal rendement van 100%. En 100% rendement klinkt aantrekkelijk, maar let op, gas is per eenheid energie een factor 3 goedkoper dan elektriciteit.

Overige elektrische oplossingen

Er zijn meer oplossingen voor het elektrisch verwarmen van woningen. Denk aan elektrische radiatoren, straalkachels en geisers. Vrijwel allemaal hebben ze een theoretisch maximaal rendement van 100%. Ze kunnen allen een prima behaaglijk binnenklimaat realiseren, maar of dat ook financieel een interessante overstap is valt te betwijfelen. Stap je van gas over op dergelijke elektrische oplossingen dan schiet het elektriciteitsverbruik (en rekening!) omhoog (1 m3 = 10 kWh).

Wat kost een all-electric oplossing?

Er van uitgaande dat je de woning nu op gas verwarmt middels een cv-installatie dan kan het best een investering zijn om over te schakelen op een all-electric oplossing zoals de warmtepomp. Maar indien de woning voldoet aan de criteria en de warmtepomp kan efficiënt draaien ga je er qua maandelijkse kosten op vooruit. De warmtepomp zal zich dan gedurende de levensduur van +/- 15 jaar terugverdienen.

Investering warmtepomp

De hoogte van de investering in een warmtepomp is voor een groot deel afhankelijk van het type warmtebron dat gebruikt wordt. Daarnaast is de mate waarin het huis geïsoleerd is ook een belangrijke factor. Heb je het huis extreem goed geïsoleerd dan heb je maar weinig warmtevermogen nodig. Dat betekent dat je een kleinere en goedkopere warmtepomp kan plaatsen.

Hieronder een overzicht van de prijs voor een warmtepomp inclusief installatie, subsidie en BTW, per type bron:

  • Buitenlucht warmtepomp: €5.000 – €8.500
  • Bodem warmtepomp: €12.000 – €20.000

Investering laagtemperatuur verwarming

Een all-electric warmtepomp werkt alleen in combinatie met een laagtemperatuur verwarmingssysteem. Voor veel bestaande woningen geldt dat ze nog niet volledig met vloerverwarming of laagtemperatuur convectoren verwarmen. In dat geval moet dan eerst het verwarmingssysteem aangepast worden voordat een warmtepomp geïnstalleerd kan worden. Voor een gemiddelde woning betekent dit al snel een investering van €4.000 tot €8.000 voor de aanleg van een laagtemperatuur verwarmingssysteem.

Investering infrarood verwarming

Het installeren van een infrarood verwarmingssysteem kan op twee manieren. Je kan infrarood panelen plaatsen door de gehele woning of je legt elektrische vloerverwarming aan in de vloer. De kosten voor het installeren van beide systemen is voor jou als woningeigenaar duurder dan een aansluiting op een warmtenet. Het is daarentegen wel goedkoper dan een warmtepompinstallatie.

Voor een gemiddelde eengezinswoning met 6 kamers en 120m2 woonoppervlak ben je voor het installeren van infrarood verwarming een bedrag kwijt van ongeveer €4.000 tot €6.000 wanneer je infrarood panelen laat plaatsen. Elektrische vloerverwarming is iets duurder in aanschaf. Je betaalt voor een compleet systeem €6.500 – €14.000. Dit zijn de kosten inclusief arbeid.

Naast infrarood verwarming heb je nog wel een ander apparaat zoals een elektrische boiler of geiser nodig om je woning te voorzien van warm tapwater. De kosten hiervoor liggen rond de 500 euro afhankelijk van je warmwater gebruik en comfort wensen.

Jaarlijkse verbruikskosten

Stel je besluit over te stappen op een warmtepomp of infraroodpanelen. Wat zijn dan je jaarlijkse elektrakosten? Hieronder een indicatie op basis van een gemiddelde situatie:

  • Bodem warmtepomp:
    • Verwarming: 10.475 kWh/ 4,5 = 2.328 kWh x €0,23 = €535
    • Warm tapwater: 1.900 kWh/ 2,7 = 704 x 0,23 = €162
    • Totaal: €697
  • Buitenlucht warmtepomp:
    • Verwarming: 10.475 kWh/ 3,5 = 2.993 kWh x €0,23 = €688
    • Warm tapwater: 1.900 kWh/ 2,2 = 864 x 0,23 = €199
    • Totaal: €887

De energiekosten voor het gebruik van infrarood verwarming zien er als volgt uit:

  • Verwarming: 2.345 kWh x €0,23 = €539
  • Warm tapwater: 1.900 kWh x 0,23 = €437
  • Totaal: €976

Conclusie: met infrarood verwarming en een elektrische boiler of geiser kan je ook je woning aardgasvrij maken. Je energiekosten zijn echter vaak niet zo laag als bij een warmtepomp. Ook geldt dat je een zeer goed geïsoleerd huis nodig hebt om efficiënt met infrarood panelen te kunnen verwarmen.

Gevolgen voor het elektriciteitsnet

Als we onze woningen elektrisch gaan verwarmen moet het bestaande elektriciteitsnetwerk meestal worden verzwaard om ervoor te zorgen dat er extra elektriciteit afgenomen kan worden door woningen. Die verzwaring zal zowel voor als achter de voordeur moeten plaatsvinden. De netbeheerders zullen in de aankomende jaren robuustere elektriciteitsnetten moeten aanleggen voor de toename van elektriciteit in de wijk. En heb je nog een oude 1-fase aansluiting in de meterkast dan zal die vervangen moeten worden voor een 3-fase aansluiting.

De warmtevisie – hoe ziet de wijk van de toekomst eruit?

Als woningeigenaar kan je zelf besluiten om je huis all-electric te maken. Je bent niet afhankelijk van een warmtenet, (bio)gasnet of andere wijkoplossing. Je kunt dus zelf initiatief nemen en hoeft niet te wachten op plannen van de gemeente voor jouw buurt om van het gas af te gaan.

In sommige gevallen zal het echter financieel interessanter zijn om aan te sluiten op een lokale (gasloze) infrastructuur zoals een warmtenet. Vooral als je een oude woning hebt waar nog veel moet gebeuren aan de isolatie.

De gemeente speelt een belangrijke rol in de transitie naar aardgasvrije wijken. Alle gemeenten in Nederland zijn nu al bezig met de voorbereiding van de warmtevoorziening van de toekomst. Het is de bedoeling dat elke gemeente eind 2021 concrete plannen heeft liggen op wijkniveau. Daarna zullen deze stap voor stap doorgevoerd worden. Het plaatje hieronder geeft een grove tijdslijn aan wat er tot 2050 gaat gebeuren.

Op dit moment (2019) wordt er eerst per regio een plan gemaakt. Dit wordt ook wel de Regionale Energiestrategie genoemd. Gemeenten, netbeheerders, energieleveranciers en de industrie werken samen om te bepalen hoe duurzame energie geleverd gaat worden in de regio. Zodra deze stap klaar is zal er per gemeente bepaald worden hoe een wijk of buurt van het gas af wordt gehaald. Dit plan wordt ook wel de ”transitievisie warmte” genoemd. Elke gemeente moet deze visie voor het einde van 2021 klaar hebben. Aan de hand van de transitievisie worden er uitvoeringsplannen gemaakt. Wanneer het uitvoeringsplan af moet zijn staat in de transitievisie. Acht jaar na het maken van een uitvoeringsplan gaat de gemeente het plan ook daadwerkelijk uitvoeren. Als woningeigenaar heb je dus minimaal 8 jaar de tijd om daar de voorbereidingen voor te treffen.

Wat voor infrastructuur kunnen we verwachten?

Wat de plannen zijn voor jouw wijk is misschien nu nog onduidelijk, maar er valt wel iets te zeggen over de mogelijke alternatieven.

Vorige keer (in onze waterstof blog) zagen we al wat er aan het gasnet moet gebeuren om dit geschikt te maken voor waterstof. Ook zagen we dat er waarschijnlijk niet voldoende groene waterstof beschikbaar zal zijn voor alle woningen in Nederland. Hoogst waarschijnlijk zal waterstof vooral toegepast worden in monumentale panden in de binnensteden.

Is er nog geen warmtenet in jouw wijk? Dan is hier nieuwe infrastructuur voor nodig en moet er ook een geschikte warmtebron in de regio zijn om het net op aan te sluiten. Aangezien de kosten per huishouden hoger liggen in dun bevolkte gebieden worden warmtenetten vooral in de stedelijke gebieden verwacht.

Dit zorgt ervoor dat de all-electric woning juist als oplossing gezien wordt voor de meer landelijke regio’s. Voor een all-electric oplossing hoeft er namelijk geen compleet nieuwe infrastructuur aangelegd te worden, eventueel moet het elektriciteitsnet verzwaard worden, maar de basis ligt er al. De all-electric oplossing is de meest flexibele oplossing waarmee je onafhankelijk bent van de toekomstige infrastructuur, op het land maar ook in de stad.

Wil je weten of er al plannen bestaan voor jouw wijk? Kijk dan op de website van stichting HIER verwarmt.nl

Wat kan je nu al doen?

Het is belangrijk om op de hoogte te blijven van wat de gemeente van plan is. Dit betekent echter niet dat je – tot de transitievisie bekend is – niets kan doen. Wachten is niet nodig en loont vaak ook niet. Isoleren kan bijvoorbeeld altijd en is in heel veel gevallen ook financieel voordelig. Door goed te isoleren zorg je dat je voldoet aan de voorwaarden voor het all-electric verwarmen van je woning. Je bespaart flink op je stookkosten, verhoogt je wooncomfort en je bent al een stapje dichter bij een gasvrij woning.

Conclusie: worden onze woningen allemaal all-electric?

Zoals we ook in de vorige blog al zagen, is er niet 1 gouden recept voor een aardgasvrije woning. De warmtepomp is op dit moment dan wel de meeste efficiënte manier van verwarmen maar vraagt soms – zeker in het geval van oude (en monumentale) woningen – een (te) hoge investering. Het meest waarschijnlijk is dan ook dat er meerdere manieren komen waarop we onze woningen gaan verwarmen. Zo zullen sommige wijken volledig elektrisch worden verwarmd met warmtepompen of infrarood panelen en zullen andere wijken gebruik maken van een groen bio-gas of waterstof. Ook zullen we een uitbreiding zien van de al aanwezige stadsverwarming, hierover meer in onze volgende blog over warmtenetten.

Wil jij ook energie besparen?

GreenHome is gestart vanuit de constatering dat Nederland langzaam verduurzaamt. Te langzaam, terwijl er volop kansen zijn om het beter te doen. Ontdek hoe GreenHome jou kan helpen om je woning te verduurzamen.

Meer informatie

 

Lees ook:

Nog geen reacties

Laat een reactie achter